Atrakcje turystyczne Zaplanuj wycieczkę Wydarzenia Oferta turystyczna Kontakt
Zobacz, zaplanuj, zadzwoń, zamów przewodnika lub zleć przygotowanie i obsługę wycieczki po Mazurach! Telefon 511 596 717, e-mail: pomazurach@pomazurach.pl

Aktualna pogoda:
Wszelkie prawa zastrzeżone
Dodaj obiekt do planowanej wycieczki
Cmentarzysko w Bezławkach
Powiat kętrzyński, współrzędne 54°01'44" N, 21°27'62" E
Zdjęcie satelitarne
mapa
Kliknij, aby otworzyć mapę

Bezławki, wieś położona na terenie Gminy Reszel, która została lokowana przez komtura bangijskiego, Ulricha Fricke w 1371r. W młodszych fazach wczesnego średniowiecza istniało już na tym terenie grodzisko staropruskie, nad rzeką Dajną.

W latach 2010 -2014 pracownicy naukowi Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego prowadzili badania. Celem badań było ustalenie lokalizacji kościoła w Bezławkach sprzed czasów adaptacji istniejącego tam zamku krzyżackiego na świątynię w połowie XVI w. Tuż po rozpoczęciu prac wykopaliskowych okazało się , że wytypowane miejsce stanowi obszar cmentarzyska pochodzącego z okresu pokrywającego się z czasem lokacji wsi. Badania nie zostały jeszcze zakończone ale już na tym etapie można stwierdzić , że jest to cmentarz, na którym chowano zmarłych Bartów, wchodzących w skład plemion pruskich, już w obrządku nowej religii (chrześcijańskim) ale jeszcze z tradycyjną nadbudową charakterystyczną dla czasów przedkrzyżackich.

Nie natrafiono jeszcze na ślady istnienia kościoła i hipoteza o istniejącej w tym rejonie świątyni drewnianej czeka na weryfikację. Można więc przyjąć, że odkryte cmentarzysko było cmentarzem przykościelnym, co było wówczas w zwyczaju takie lokalizowanie miejsc pochówku. W wyniku dotychczas przeprowadzonych badań archeolodzy określili pewne prawidłowości w organizacji pochówków:
•    przemyślane rozplanowanie cmentarza i lokowanie jam grobowych;
•    sytuowanie (orientowanie) grobów na linii wschód-zachód, z występującymi nielicznie odchyleniami od tej osi w kierunku północny-zachód, południowy-wschód. Jest to typowa dla cmentarzy chrześcijańskich orientacja jam grobowych. Była to tradycja, która upowszechniła się w całej średniowiecznej Europie w związku z wkroczeniem cmentarzy na obszar przykościelny. Budynek kościoła, który był również orientowany, stanowił centralny punkt odniesienia dla rozplanowanie nekropolii;
•    układanie zmarłych głową w kierunku zachodnim gdyż liturgia (uporządkowana przez biskupa Duranda w XIIIw.) zalecała aby konający a potem zmarli leżeli z twarzą skierowaną na wschód;
•    staranne układanie rąk zmarłym, najczęściej równolegle, na brzuchu, ale także z innymi możliwymi wariantami;
•    stosowanie trumien lub innych drewnianych konstrukcji. Był to charakterystyczny element rytuału pogrzebowego dla późnych faz wczesnego średniowiecza i dotyczył zwłaszcza cmentarzy przykościelnych;
•    dość częste przypadki grobów wspólnych dla większej liczby zmarłych;
•    wyposażenie zmarłych w monety jako daru grobowego, które wkładane były do ust zmarłego lub z boku ciała przy prawym udzie. Najczęściej wybierano na ten cel pieniądz najdrobniejszy, lub nawet taki, który wypadł z obiegu. Dlatego też chociaż niektóre emisje znajdowanych monet (brakteaty z początku XIIIw) są dosyć wczesne, początek deponowania monet na cmentarzysku zbiega się w przybliżeniu z datą lokacji wsi;
•    wyposażenie zmarłych w inne przedmioty, przy czym część przedmiotów, takich jak sprzączki czy noże mogły być standardowym elementem odzieży. Istotne jest jednak to, że pochówki z takim wyposażeniem występowały zazwyczaj głębiej. Może to obrazować pewną ewolucję w czasie formowania się obrzędowości pogrzebowej. Jest to być może ważna wskazówka dotycząca możliwości rozwarstwienia chronologicznego cmentarza i pozostawia nadzieję odkrycia starszych faz funkcjonowania cmentarza sprzed czasów krzyżackich;
•    absolutny brak wyposażenia grobowego za wyjątkiem fragmentów naczyń ceramicznych, których składanie do grobu zmarłego było prawdopodobnie zamierzone i miało charakter daru grobowego. Jest to być może nawiązanie do przedchrześcijańskich tradycji obrzędowości pogrzebowej. Według dawnych wierzeń garnek gliniany to najpośledniejsze z naczyń, obraz cielesnej ludzkiej natury, kruchej i nietrwałej. W dzisiejszym rozumieniu niewielki kawałek ceramiki mógłby być odpowiednikiem grudy ziemi rzucanej na trumnę we współczesnym obrządku pogrzebowym.

Cmentarzysk takich jak w Bezławkach, znanych i zbadanych nie jest wiele. Pierwsze cmentarze chrześcijańskie na ziemiach pruskich powstawały przy kościołach i trwały w tym samym miejscu po czasy nowożytne lub współczesne. To powoduje, że poznanie najstarszych zwyczajów pogrzebowych jest najczęściej niemożliwe ze względu na liczbę nawarstwionych pochówków.

W przypadku Bezławek jest duże prawdopodobieństwo, że cmentarz „powędrował” za kościołem. W momencie zmiany zamku na kościół w połowie XVIw., na wzgórzu zamkowym założono nowy cmentarz, a miejsce po starym poszło w zapomnienie. To może sprawić, że dalsze prace archeologiczne na tym stanowisku mogą przynieść ciekawe odkrycia z początków kolonizacji krzyżackiej i najstarszej fazy wprowadzania chrześcijaństwa na tym terenie.

Żródło:
Bezławki Ocalić od zapomnienia, red. A. Koperkiewicz, Gdańsk 2013
Z. Licharewa, Kętrzyn.Z dziejów miasta i powiatu. Olsztyn, 1962

 

Galeria zdjęć

Komentarze
Dodaj komentarz
Imię:
Komentarz: